Antik Roma dünyasında o kadar değerli bir bitki vardı ki, Julius Caesar onu devlet hazinesinde altınlarla birlikte saklıyor ve İmparator Nero onun bilinen son sapına sahip olmakla övünüyordu. Silphium adı verilen bu gizemli bitki, günümüzde Libya sınırları içinde kalan bölgede doğal olarak yetişiyordu.
Tıbbi tedavilerden yemeklerde baharat olarak kullanmaya, parfüm yapımından doğum kontrolüne kadar pek çok farklı alanda kullanılan Silphium, antik çağın en kıymetli ticari ürünlerinden biriydi. Günümüze gelen tariflere göre en çok balık yemeklerinde aroma verici olarak da kullanılıyordu. Tohumlarındaki kalp şekli bugünkü aşkın simgesi olarak da bilinir.
Bu bitkinin o dönemdeki ekonomik önemi o kadar büyüktü ki, bölgesel madeni paraların üzerine kalp şeklindeki tohumlarının ve saplarının figürleri basılmıştı. Ancak bu mucizevi bitki ne yazık ki artık yok.
Silphium Bitkisini Özel Kılan Neydi?
Romalılar tarafından laser veya laserpicium olarak da bilinen bu mucizevi bitkinin en büyük handikabı, tüm çabalara rağmen insan eliyle tarımının yapılamamasıydı. Yani sadece doğada kendi kendine yetişiyordu. Bu sınırlı üretim, Roma İmparatorluğunun devasa topraklarındaki taleple birleşince onu lüks haline getirdi. Antik tıp metinlerinde sıkça adı geçen Silphium, hastalıklara karşı güçlü bir şifa kaynağı olarak görülüyor ve dönemin hekimleri tarafından basit yemeklere veya şaraplara karıştırılarak reçete ediliyordu.
Yunanlılar bu bitkiyi bizzat hasat etmez, bitkinin dilinden anlayan ve onu nasıl toplayacağını bilen yerel Libya kabilelerinden ticaret yoluyla elde ederdi. Bitkinin yetiştiği Cyrene şehri de bu şekilde kalkınmıştır.
Silphium Neden Yok Oldu?
Ancak bu efsanevi bitki, aşırı tüketim ve iklim gibi sebeplerle tükendi ve arkasında gizem bıraktı. Silphium’un yok oluşunun ardında yatan kesin nedenler hala tartışılsa da, yüksek talep yüzünden yapılan aşırı hasat, Kuzey Afrika kıyılarındaki çölleşme ve yerel halkın hayvanlarını bu değerli bitkinin bulunduğu alanlarda otlatması gibi faktörlerin onun sonunu getirdiği düşünülüyor.
Yine de bilim adamlarının umudu tamamen tükenmiş değil. 2021 yılında Türkiye’de, Anadolu’daki eski Yunan yerleşimlerinin etrafında keşfedilen Ferula drudeana adlı dev bir rezene türünün, antik çağın bu kayıp hazinesinin günümüze ulaşan bir akrabası olabileceği düşünülüyor. Ancak gene de bugüne kadar Arkeolojik kazılarda bu bitkiye ait tohumlar bulunamadı.