Felek kelimesi Arapça kökenli bir kelimedir. Gökyüzü, sema, talih, kader veya şans anlamlarına gelir. Kelimenin sözlükteki ilk karşılığı Gökyüzü veya Gökkubbe’dir. Yaşamın kontrol edilemeyen yönü veya şansı ifade eden karşılığı ise kader, talih veya baht şeklinde’dir.
Felek Kelimesinin Günlük Hayatta Kullanımı
Günlük kullanım dilinde felek genel olarak kader anlamında, hayatın getirdiği zorluklar veya dünyadaki düzen anlamlarında mecazen kullanılıyor.
Felek’in Deyim Olarak Kullanımı
Günlük hayatta bu kelime oldukça farklı manalarda kullanılır. Sıkça karşılaştığımız deyimler ve anlamlarını şu şekilde aktarabiliriz.
Hayatın sıkıntılarından uzaklaşıp kişinin gönlüne göre eğlenmesi ve çokça keyifli bir vakit geçirmeye felekten bir gün çalmak deyimi kullanılıyor.
Hayatta karşılaşılan ağır darbeler veya acı tecrübeler karşısında feleğin sillesini yedik şeklinde kullanılıyor.
Yaşanan şanssızlıklar karşısında hayata ve kadere karşı ümitsizliğe düşüp isyan etme durumunda feleğe küsmek deyimi kullanılıyor.
Hayatın sillesini yemiş, talihsiz veya yoksul düşmüş kişiye çok fazla duyulmayan ancak yinede bu durumda felekzede kelimesi kullanılıyor.
Ortaçağ İslam Kozmolojisinde Felek
İslam kozmolojisinde felek kelimesinin çoğulu eflak yani evreni çevreleyen iç içe geçmiş şeffaf gök kürelerini ifade eder. Gök cisimlerini taşıdığına inanılan bu yörüngeler sistemi fiziksel astronomiyi antik Yunan felsefesini ve Kur’ani Kerim’de yer alan kavramlardan sentezlenerek İslami düşünce, felsefe yani kelam ilmi veya tasavvufta ise derin bir evren olarak çıkar karşımıza.
İslam kozmolojisinde felekler sistemi ve temel unsurları şu şekilde organize edilmiştir.
Evren iki temel bölüme ayrılır. Biri Ay altı alemi diğeri ise Ay üstü alemi. Fârâbî, İbn Sînâ gibi düşünürler feleklerin hiyerarşisi olarak evreni genellikle 9 katmanlı bir felek sistemi olarak açıklar. Bunlar Felek-i Atlas yani en dıştaki felek, kevakib-i sabite yani sabit yıldızlar feleği ve gezegen felekleri bunlarda Satürn, Jüpiter, Mars, Güneş, Venüs, Merkür ve Ay’a ait olan yedi felek olarak adlandırılır.
Dini ve metafiziksel anlam olarak meleklerin meskeni, felsefede bu gök kürelerinin her birini yöneten akıllar tasavvufta fiziksel astronomiden ziyade, felekler manevî makamları sembolize eder.