Mübadele kelimesi genel olarak “değişim”, “değişme” veya “değiş tokuş” anlamında demektir. Mübadele hem tarihsel hemde dini bir kavram olarak kullanılır. iki ülke arasında yapılan bir antlaşma gereği vardır. O ülkelerin vatandaşlarının karşılıklı olarak yer değiştirmesi yani bir zorunlu göç süreci ise bu duruma “mübadele edildi” olarak ifade edilir. Gelin birlikte bu kelimenin özelliklerine bakalım.
Mübadele Kelimesinin Temel Özellikleri
Mübadele kelimesinin iki temel özelliği vardır. Biri zorunluluk diğeri ise uluslararası anlaşma.
Zorunluluk kavramında gönüllülük esasına asla dayanmaz. Antlaşma gereği yerleşik düzenin bozulur. İnsanların doğup büyüdükleri toprakları terk etmesini zorunlu kılar.
Uluslararası antlaşma olarak kullanımı ise devletler arasında hukuki bir zeminde imzalanan protokoller vardır. Bu resmi protokoller çerçevesinde yürütülür.
Dini Açıdan Mübadele Nedir?
Dini açıdan mübahele iki tarafın bir konuda anlaşmazlığa düşmesi durumunda yapılır. Her iki taraf iddialarında haklı olduklarını kanıtlamak için Allah’ın huzurunda bir araya gelirler. Haklının haksız olanın üzerine lanet okuması ve beddua etmesini ifade eder.
“Sözlükte “yalancı ve zalim olana birlikte beddua etmek, lânetleşmek” mânasındaki mübâhele kelimesi Kur’an’da iftiâl kalıbında (ibtihâl) olmak üzere bir yerde geçer (Âl-i İmrân 3/61)” İslam Ansiklopedisi Mubahele.
Kuranı Kerim’de Mübahele Ayeti vardır. Âl-i İmrân Suresi’nin 61. ayeti.
Sana gelen bu bilgiden sonra her kim bu konuda seninle tartışmaya kalkışırsa, de ki: “Gelin, çocuklarımızı ve çocuklarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, kendimizi ve kendinizi çağıralım, sonra da Allah’ın lâneti yalancıların üzerine olsun diye dua edelim.
Tarihteki örneği ise Hz. Muhammed (S.A.S) Necran’dan gelen Hristiyan heyeti ile Hz. İsa’nın konumu hakkında tartışırken bu yola başvurulması ayetle istenmiştir. Ancak karşı taraf bir peygamberle lanetleşmenin getireceği felaketten çekinerek bu teklifi kabul etmemiştir. Detaylı tefsirini Diyanet İşleri Başkanlığı sayfasından inceleyebilirsiniz.
Tarihi Açıdan Mübadele (Göç)
Türkiye tarihinde mübadele denildiğinde 1923 Lozan Barış Antlaşması gelir. Bu tarihte Türkiye ve Yunanistan arasında gerçekleştirilen zorunlu nüfus değişimi anlaşması yapılmıştır.