Oligarşi, siyasi gücün küçük ve belirli bir grubun bu askeri veya ekonomik olabilir elinde toplandığı yönetim biçimidir (Wikipedia Oligarşi). Yunancada azınlık yani oligoi yönetmek diğer isimle arkhein kelimelerinden türeyen bir kelimedir. Peki oligarşinin temel özellikleri nelerdir? maddeler halinde bahsedelim.
Oligarşinin Temel Özellikleri
Oligarşinin temel özellikleri arasında azınlık yönetimi, seçkinler egemenliği, kişisel ve grup çıkarları sınırlı katılım ve güç yoğunlaşması ve odaklılığı vardır. Gelin bunları kısaca göz atalım.
Oligarşinin temel özellikleri şunlardır:
- Azınlık Yönetimi: Nüfusun çoğunluğuna ait olmayan ve küçük bir grubun yönettiği bir iktidar vardır.
- Seçkinlerin Egemenliği: Yöneticilere bakıldığında zengin, askeri yetkilileri veya bir ırka ait soylular gibi ayrıcalıklı insan sınıfından oluştuğu görülür.
- Kişisel veya Grup Çıkarları: Karar mekanizmalarındaysa kamu yararından çok yönetici grubunun ekonomik etkiler veya politik çıkarlarına hizmet edilmesi görülür.
- Sınırlı Katılım: Bu sistemde ülkeler halkın yönetimde söz hakkı yok denecek kadar sınırlar, iktidar ise bencil amaçlarla kullanılabilir.
- Oligarşinin Demir Kanunu: Robert Michels’e göre örgütlenen her yapı zamanla kaçınılmaz bir şekilde oligarşik bir yönetime dönüşme eğilimi gösterir.
- Güç Odaklılık: Siyasi gücü elinde bulunduran üst segment bu gücü kullanarak servetlerini veya etkilerini korumaya devam ederler.
Oligarşinin Tarihçesi
Oligarşi kavramı Antik Yunan’dan gelir. Roma ve Orta Çağ’da bu sistem uygulanmış ve günümüzdeyse daha çok ekonomik veya siyasilerin kontrolünde devam ediyor. Aristoteles ise bu kavram için “Aristokrasinin Bozulması” ifadesini kullanmıştır.
Oligarşinin Avantajları ve Dezavantajları
Oligarşinin avantajları bulunsada dezavantajları daha çoktur ve yıkıcı bir etkiye sahiptir. Öncesinde oligarşinin avantajlarından bahsedelim.
Oligarşinin Avantajları
Hızlı ve verimli karar alma noktasında yönetici grubun küçük olmasından kaynaklı bürokratik engeller azaltıldığından kararların hızlı uygulanması sağlanır.
Genellikle zengin, eğitimli ve tecrübeli kişilerden oluşan bir grup olduğundan karmaşık sorunlara yönelik bilgi odaklı çözümler üretebiliyor. Bu durumda uzmanlaşmış bir yönetim şekli etrafından çözüme odaklı kararlar verilebiliyor. Belirli kriz dönemlerindeyse merkezi otorite ile istikrar sağlanabiliyor. Uzun vadeli projelerde ise kamuoyu baskısı olmadan sürdürülebilir bir yol izleniyor. Oligarşinin birde dezavantajlarını aktaralım.
Oligarşinin Dezavantajları
- Kaynaklar sadece üst yönetici sınıfın çıkarlarına hizmet ettiği için zengin ve fakir uçurumunu artıran yüksek eşitsizlik ve yoksulluk durumları çıkar.
- Gücün denetimsiz olmasından kaynaklı olarak yolsuzluk ve kayırmacılığı tetiklediği için yolsuzlukta şeffaflık eksikliği oldukça belli olur.
Halkın yönetimde söz hakkının olmamasından dolayı özgürlüklerin kısıtlanmasına neden olur ve bu durumda demokratik gelişimin engellenmesi konusunda kısıtlamalar yer alır. - Rekabetin az olmasında ve var olan statünün korunması konusunda uzun vadede ekonomik büyüme engellenir ve bu durum hem yenilik hemde ekonomik durgunluğa sebep olur.
- Oligarşinin Demir kanunu’na göre dezavantajlarından biriside liderler kendi pozisyonlarını korumak için bilgiyi manipüle ettiklerinden bilgi manipülasyonu oldukça fazladır.