Jargon belirli bir meslek grubunda veya toplumda kendi ilgi alanları içinde yer alan meslektaşların ortak dil dışında kullandığı özel terimler deyim veya kelime dağarcıklarına derilen addır (https://tr.wikipedia.org). Bu kelimeler grup içinde iletişimi hızlandırır ve güçlendirir ancak grup dışında olan kişilerin konuşma arasında geçen kelimelerin anlamaları güç olabilir veya komik gelebilir. Jargon genel olarak ilgili mesleklerde teknik terim veya mesleki argo şeklinde karşımıza çıkarlar. Jargon kelimelerinin belirli özellikleri vardır gelin bu özelliklere birlikte bakalım.
Jargonun Özellikleri
Jargon kelimesini dilin geri kalanından ayıran temel özelliklerden biride bağlama özgü terimleri ve kelime tanımlarını içermesidir. Bu anlanad günlük dilde kullanıldığında çok dar ve daha kesindir. Bakıldığında bir anlamda kullanılan özel bir kelime dağarcığı olarak görülür. Bu özelliğinden dolayı dışardan sohbete dahil olan kişilerin iletişimde yanlış anlamalarına yol açabilir. Jargonun kullanım alanlarına bakacak olursak bir çok meslek gurubunda veya sosyal medyada kullanılıyor.
Jargonun Kullanım Alanları
Jargon tabiri belirli mesleklerde, hobi, teknoloji veya sosyal medya araçlarında iletişimde grupların kendi aralarında iletişimi hızlandırmak amacıyla farklı şekillerde kullanılıyor. Genel olarak hassas konuları yumuşatmak veya gizlilik sağlamak amacıyla kullanılan bu özel terimler mesleki uzmanlık, sosyal kimlik oluşturma, teknik detayları basitleştirme ve yazılı raporlamada verimlilik amacıyla kullanılır.
Meslek Gruplarında Jargon Örnekleri
Belirli meslek grupları içinde jargon nasıl kullanılıyor örnekleri nelerdir aktaralım. Kurumsal ve iş dünyası jargonu ofis ortamlarında, özellikle çok uluslu şirketlerde İngilizce terimler olarak görebilirsiniz. Bu kapsamda karışık bir dil yapısı bulunur. Örneğin Feedback geri dönmek anlamı yani Feedback bir konu hakkında daha sonra bilgi vermek veya süreci takip etmek anlamında kullanılıyor. Tıp için bir jargon örneği vermek gerekirse hastanın hayatını kaybetmesine (EX Olmak) jargonu kullanılır.
Sosyal Medyada Jargon
Sosyal medyada jargon son kuşak olan Z kuşağı arasında ilgili kullanılan platform kültürüyle şekillenen bir yapısı vardır. Hızı ve etkileşimi artıran bu jargon kelime kısaltmaları genel olarak İngilizce kökenli kelimelerden oluşuyor. Daha çok argo ifadeler içerebilir. Örneğin Cringe (utanmak), ship (yakıştırmak), ghostlamak (yok saymak), duyar kasmak ve boş yapmak gibi kelimeler sosyal medya kullanılan jargonlar olarak karşımıza çıkar. Ayrıca günlük dile yerleşmiştir. Hızlı iletişimdeyse #hashtag, mention, DM, feed gibi terimler jargon kelimeler oalrak yaygınca kullanılır.
Sokak Jargonu
Sokak jargonu içinde farklı kelimeler karşımıza çıkar. Bu kelimeler belirli bir alt kültürde veya bölge içinde kullanılan standart dilden farklı olarak klişe kelimelerdi. Genel olarak daha samimi, sert veya gizli anlamlar taşır. Bu kelimeleri örnekleyecek olursak (Tertip / Devre) askerde kullanılansada sokakta aynı dönemden, yakın arkadaş anlamlarında da kullanılır.
Sokakta kullanılan jargon örneklerine bakarsak. Kolpa, Dalyaprak, Lobi, Çökmek, Ayıkmak,
- Kolpa: Yalan, uydurma veya sahte olan durum “”Kolpa sıkma” yani “Yalan söyleme”) şeklinde kullanılır.
- Dalyaprak: Genel olarak boş konuşan ciddiyetsiz kişilere denir.
- Lobi: Bir grubun veya mekanın önde gelen kişilere
Eylem ve durumlar içinde bir kaç örnek verelim.
- Çökmek: Bir şeye haksız olarak el koymaya denir.
- Ayıkmak: Durumu anlamak, farkına varmak veya uyanmak anlamına gelir. Örnek kullanımı ise (Mevzuyu ayıktın mı?) şeklindedir.
- Paket Olmak: Yakalanmak (genellikle polis tarafından veya bir işin ters gitmesi sonucu zor duruma düşünce kullanılan jargon bir terimdir.
- Racon Kesmek: Bir anlaşmazlığı kurallarına uygun çözüm üretmek ve otorite kurmak.
- Gider Yapmak: Kişisel ilişkilerde meydan okumak veya kafa tutmak anlamına gelir.
Teknoloji Jargonu
Teknoloji dünyasında da kullanılan bazı jargon ifadeler vardır.Teknolojik alanda sadece mühendisler arasında değil iş dünyasının çeşitli alanlarında ve günlük hayattada bu kelimeler çıkıyor. her alanında karşımıza çıkıyor. Aşağıdaki terimler teknoloji alanında kullanılan jargonlardır.
- Yapay Zeka (AI – Artificial Intelligence)
- Nesnelerin İnterneti (IoT – Internet of Things)
- Bulut Bilişim (Cloud Computing)
- Backend / Frontend
- Open Source (Açık Kaynak)
- VPN (Virtual Private Network)
Jargon ve Argo Arasındaki Farklar
Jargon ve argo kelimeleri arasındaki farka bakacak olursak jargon mesleki ve teknik bir terimken argoysa kaba sözler olarak tabir diyebiliriz. Jargon uzmanlık gerektiren anlaşılırlığı analtan kelimeler, argoysa günlük dilin kaba bir versiyonudur.
Jargonun Tarihçesi
Jargonun tarihçesine bakacak olursak kökeni 12. ve 14. yüzyıla dayanır. Eski Fransızca’da (kuşların cıvıldaması, anlamsız sesler) anlamına gelir. Orta Çağ’da hırsızların gizli dili olarak biliniyor. Sömürgecilikte iletişim dili günümüzdeyse uzmanlar arası teknik dil veya iş dünyasında gösterişli sözcükler olarak kullanılıyor.