Bu yazımda ünlü düşünür, İslam tarihçisi, modern sosyolojinin öncüsü İbni Haldun’dan bahsetmek istedim. Benim için önemli bir yere sahiptir, fikirleri, ideolojileri ve daha pek çok konudaki görüşlerini anlattığım bir yazıdır.
İbni Haldun kimdir, düşünceleri ve hayatı ile ilgili pek çok konuya değindim. İyi okumalar.
İbni Haldun’un Hayatı ve Ailesi
1332 senesinde Tunus’ta doğmuştur. Endülüs kökenli bir aileden gelmiştir. İbni Haldun ilk eğitimini babasından Kuran-ı Kerim öğrenerek almıştır. Babası onun ilk öğretmenidir aslında ve babası medrese eğitim modeliyle oğlunu yetiştirmiştir. Gençlik yıllarına kadar bu şekilde eğitimine devam etmiştir.
Ailesi ile Tunus’tan Fas’a göç etmek durumunda kalmışlardır.
İbni Haldun’un Devlet Adamlığı ve Siyasi Hayatı
İbn Haldûn devlet adamlığı ve siyasi hayatı ile öne çıkmış bir kişiliktir. İyi bir eğitim hayatı geçirdiği için dikkatleri üzerine toplamıştır ve siyasette adeta aranan bir yüz oldu. Fas’a gelmeden önce Tunus hükümdarının katipliğini yapmaya başlamasıyla siyasi hayata adımını da atmış oldu.
Kuzey Afrika ve Endülüs’teki Görevleri
İbn Haldûn’un hayatının bir bölümü Kuzey Afrika ve Endülüs’te siyaset yapmasıyla geçmiştir. Elçilik, katiplik, başvezirlik gibi pek çok görev adamı olmuştur. Zamanın çeşitli taht kavgalarına şahit olmuştur, ayrıca üzerine atılan iftira sebebiyle de bir dönem hapiste yatmıştır.
Mukaddime ve En Önemli Eserleri
İbn Haldûn, belli bir süre sonra siyaset yapmak istememiştir ve verilen görevleri reddetmiştir. Kendini ilme adayan bu âlim hayatının başladığı yere, Tunus’a giderek orada ders vermeye başladı.
Kaleme aldığı Mukaddime kitabı en bilinen önemli eserlerinden biridir. Bu kitap ile de tarih felsefesi ve sosyolojinin öncüsü kabul ediliyor.
Mukaddime’nin Konusu ve Tarih Anlayışı
Bu kitabında devlet adamlığı yaptığı dönemlerde pek çok siyasi sebepten dolayı gittiği yerlerdeki insanların karakterlerini, siyasi devlet anlayışlarının ne yönde olduğuna dair baştan sona edindiği ve yaşadığı olayları sırasıyla anlattığı bir kitaptır.
Devletlerin yükselişi ve çöküşü, toplumsal dayanışmanın önemi, ekonomi başlıca üzerinde durduğu konular arasındadır.
Kitabü’l-İber’in Yapısı
Kitabü’l-iber 7 ciltten oluşan ve ilk cildi de Mukaddime’den oluşuyor. Türk, Arap, Suriye, Yemen’lerin tarihlerini anlatıyor. Kuzey Afrika tarihi üzerinde de ayrıca durmuştur ve bu tarih için 6. ve 7. ciltleri onlardan bahsediyor.
Umran İlmi ve Toplum Düşüncesi
İbni Haldun, Umran İlmi ile modern sosyolojiye büyük katkı sağlamıştır. Bu ilim toplum bilimi düşüncesi için temel kabul edilmiştir. Bu ilim ile aslında insanların beraber yaşamasıyla bir toplum oluşur. Kişiler tek başlarına kendilerini muhafaza edemezler ancak bir arada olurlarsa, bir arada yaşanırsa bunun mümkün olduğunu vurguluyor. Bu beraber yaşam ile de farklı kültürlerin ortaya çıktığını ve o toplumun değişmez birer parçası haline geldiğini söylüyor.
Asabiyet Kavramı ve Toplumsal Dayanışma
İbni Haldun’un düşünceleri asabiyet kavramı ile daha somut anlaşılıyor. Bu kavram ile bizi şunu anlatıyor; toplumdaki insanların birbiri ile yaşamaya devam etmesi için gerekli olması gereken bir gücün, ruhun olması gerekiyor. Ortak bir toplum bilincinin var olması gerekiyor. Kısacası toplumu ayakta tutacak bir ruha ihtiyaç vardır.
İbni Haldun’un Tarih, Siyaset ve Sosyolojiye Katkıları
İbni Haldun gerek felsefe gerek sosyolojide de olduğu gibi siyasete de katkıları olan bir İslam düşünürüdür. Tarihi olayların neden-sonuç ilişkisine dayalı anlatımı savunuyor, sosyolojiye Umran İlmi disiplinini kazandırmıştır. Siyasette ise devletleri tıpkı bir insan doğasına benzetip doğan, büyüyen bakılmaz ise de öleceğini, çökeceğini söylüyor.
İbni Haldun’un Vefatı ve Günümüzdeki Önemi
Çok önemli bir düşünür olan İbn Haldun 14 Mart 1406 yılında Kahire (Mısır) şehrinde vefat etmiştir. Ünlü düşünür geride bıraktığı gerek eserleri olsun gerekte devlet düşüncesi olsun hem sosyolojide hem tarih, felsefe alanlarında önemli bir yere sahiptir.

